Ar dasg
Feb 19, 2026
5 mum
Yn gyntaf, hoffwn egluro — a chyflwyno fy ymddiheuriadau — am absenoldeb cylchlythyr mis Ionawr. Ar 20 Ionawr, cefais fy nghludo i’r ysbyty ac es i drwy lawdriniaeth ar frys. Hoffwn ddiolch o galon i’r meddygon a’r gweithwyr gofal iechyd ar draws y GIG sy’n gweithio’n ddiflino i ddiwallu ein hanghenion er gwaethaf yr anawsterau a’r pwysau enfawr y maent yn eu hwynebu.
Rwy’n falch o ddweud fy mod bellach ar y llwybr o wellhad ac yn magu cryfder o ddydd i ddydd. Nid wyf yn ôl yn llawn amser eto, felly rhaid i finnau bod yn amyneddgar wrth i mi ailadeiladu fy nghadernid a’m stamina.
Un pwnc hoffwn ei drafod a’i rannu’r mis hwn yw ymgysylltiad disgyblion. Beth yn union mae hyn yn ei olygu, a sut mae’n edrych mewn gwersi? Yn ddiddorol, daeth fy amser yn yr ysbyty — a’r dyddiau cynnar o wella gartref — â hyn i’r amlwg. I gadw fy hun yn brysur yn ystod y dyddiau hir hynny, byddwn yn darllen ychydig, yn gwrando ar gerddoriaeth ac yn rhoi cynnig ar ychydig groesair. Ond pe baech yn gofyn i mi beth yn union a gadwais yn y cof o’r gweithgareddau hyn, byddai’r ateb gonest yn syml: prin ddim. Roedd fy nghanolbwyntio ar ei isaf.
Felly, sut ydym yn arsylwi gwersi ac yn mesur ymgysylltiad disgyblion?
Gall fy nghyfeiriad blaenorol at waith Dr Lyn Sharratt a’i 5 cwestiwn ein helpu i ddeall yr hyn y mae disgyblion yn ei ddeall wrth iddynt ddysgu.
Beth wyt ti'n dysgu? Pam?
Sut wyt ti'n perfformio?
Sut wyt ti'n gwybod?
Sut allwch chi wella?
Ble wyt ti'n mynd am gymorth?
Hoffwn hefyd eich cyfeirio at waith Bruce Robertson a’r nodiadau braslunio gan Finola Wilson yn y llyfr Power Up Your Pedagogy — ac yn benodol at dudalen 58, lle cyfeirir at y cysyniad o ‘weithgareddau sy’n cadw disgyblion yn brysur’.
Maent yn rhestru nifer o weithgareddau o’r fath, megis: ‘torri allan, lliwio i mewn, cwblhau chwil eiriau, copïo oddi ar y bwrdd, ateb cwestiynau pan allant yn syml gopïo’r ateb o rywle, neu greu rhywbeth heb unrhyw bwrpas penodol heblaw ei fod yn ymddangos fel rhywbeth sy’n hwyl i’w wneud.’
Felly, dyma’r prif neges ar gyfer mis Chwefror: a all disgyblion egluro beth maent yn ei ddysgu a pham maent yn ei ddysgu? A yw ein cynllunio gwersi’n bwrpasol, yn ddilys ac wedi’i wreiddio mewn bwriad clir?
A yw disgyblion wir yn buddsoddi yn y gweithgareddau a osodwn? A ydynt yn deall y pwrpas y tu ôl i’r dysgu, neu a ydynt yn syml yn cwblhau tasgau heb weld sut maent yn cysylltu â’u taith ddysgu ehangach?
A ydynt yn gyfranogwyr gweithredol — yn holi, yn archwilio, yn dangos chwilfrydedd — neu a ydynt yn dilyn cyfarwyddiadau’n oddefol, heb lawer o ystyr na chyfeiriad?
Pan gaiff ei gynllunio’n ofalus, gall dysgu seiliedig ar brosiectau fod yn ffordd bwerus o helpu disgyblion i gymryd perchnogaeth o’u dysgu. Mae’n meithrin annibyniaeth, yn datblygu sgiliau hanfodol ac yn rhoi ymdeimlad cliriach o bwrpas i ddisgyblion. Mae’r fideo isod yn dangos sut y gall disgyblion ddod yn fwy hunan gyfeiriedig a datblygu eu sgiliau wrth ymgysylltu’n ddwfn â’u dysgu.
Nid yw hyn yn golygu bod pob dysgu yn rhaid bod yn seiliedig ar brosiectau. Bydd bob amser adegau pan fydd addysgu uniongyrchol nid yn unig yn briodol ond yn hanfodol. Y grefft wirioneddol yw taro’r cydbwysedd cywir — defnyddio amrywiaeth o ddulliau addysgu a gwybod pryd y bydd pob un yn cefnogi dealltwriaeth a chynnydd y disgyblion orau.
Mae’r ddolen hon yn ein hatgoffa o’r 12 egwyddor addysgeg mae angen i bob ymarferydd eu hystyried.
Caiff y broses o gynllunio cwricwlwm ar gyfer pob dysgwr ei hategu gan deuddeg egwyddor addysgeg, sy'n datgan bod dysgu ac addysgu da yn:
canolbwyntio’n gyson ar ddibenion cyffredinol y cwricwlwm
rhoi her i’r holl ddysgwyr drwy eu hannog i gydnabod pwysigrwydd ymdrechu'n barhaus i gwrdd â disgwyliadau sy'n uchel, ond o fewn eu cyrraedd
defnyddio cymysgedd o ddulliau sy’n cynnwys addysgu uniongyrchol
defnyddio cymysgedd o ddulliau gan gynnwys y rheini sy'n hybu sgiliau datrys problemau, sgiliau creadigol a’r gallu i feddwl mewn modd beirniadol
golygu gosod tasgau a dewis adnoddau sy'n adeiladu ar wybodaeth a phrofiad blaenorol ac yn ennyn diddordeb
creu cyd-destunau dilys ar gyfer dysgu
dilyn egwyddorion asesu ar gyfer dysgu
ymestyn oddi mewn ac ar draws y Meysydd
atgyfnerthu yn rheolaidd y sgiliau trawsgwricwlaidd, sef llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol, ac yn darparu cyfleoedd i'w hymarfer
annog dysgwyr i gymryd cyfrifoldeb cynyddol am eu dysgu eu hunain
hybu datblygiad cymdeithasol ac emosiynol a chydberthnasau cadarnhaol
hybu cydweithio
Gan obeithio eich bod oll wedi mwynhau egwyl hanner tymor haeddiannol.